Wstęp
Bitwa pod Filipowem, stoczona w lipcu 1920 roku, była jednym z kluczowych starć podczas wojny polsko-bolszewickiej. Część wielkiej bitwy nad Autą, konflikt ten zainicjował ofensywę Frontu Zachodniego Armii Czerwonej, dowodzonego przez Michaiła Tuchaczewskiego. W bitwie tej wzięły udział jednostki polskiego 167 pułku piechoty pod dowództwem kapitana Władysława Langnera oraz sowieckich dywizji strzeleckich, które dążyły do zniszczenia polskich sił zbrojnych. Niniejszy artykuł przybliża okoliczności, przebieg oraz wyniki tej ważnej potyczki.
Położenie wojsk przed bitwą
Przed rozpoczęciem walk, sytuacja na froncie była napięta. Wojsko Polskie skupione było na obronie przed ofensywą Armii Czerwonej. Front Północno-Wschodni pod dowództwem generała Stanisława Szeptyckiego dysponował około 70 tysiącami żołnierzy oraz 460 działami.
Polska 1 Armia, kierowana przez generała Gustawa Zygadłowicza, liczyła 34 tysiące żołnierzy i 186 dział. Ugrupowanie obronne tej armii było starannie zaplanowane. Na lewym skrzydle znajdowała się grupa ppłk. Jerzego Sawa-Sawickiego, składająca się z 33 pułku piechoty oraz jednostek kawalerii i artylerii. Centrum ugrupowania broniła grupa generała Lucjana Żeligowskiego, natomiast prawe skrzydło stanowiła grupa generała Władysława Jędrzejewskiego.
Z kolei Armia Czerwona, dowodzona przez Michaiła Tuchaczewskiego, miała znacznie większe siły: około 150-160 tysięcy żołnierzy i 772 działa. Plan natarcia zakładał dwustronne oskrzydlenie polskiej 1 Armii i jej okrążenie.
Plan natarcia Armii Czerwonej
Strategia Tuchaczewskiego była ambitna i precyzyjna. Zakładała skoordynowane ataki kilku armii na polskie pozycje. 4 Armia Jewgienija Siergiejewa miała uderzyć między Dźwiną a Dzisną, z zamiarem rozbicia lewego skrzydła polskiej armii. Równocześnie 3 Armia Władimira Łazarewicza planowała atak od południa, aby przejąć kontrolę nad prawym skrzydłem Polaków.
Dodatkowo, 15 Armia Augusta Korka miała prowadzić działania pomocnicze w centrum frontu, by uniemożliwić Polakom przerzucenie odwodów na zagrożone skrzydła. Mimo przewagi liczebnej i dobrze przygotowanego planu natarcia, obie strony zdawały sobie sprawę z wysokiej rangi nadchodzącego starcia.
Przebieg bitwy
Bitwa rozpoczęła się w dniu 4 lipca 1920 roku. Polskie wojska były przygotowane do obrony swoich pozycji nad rzeką Autą. Stanowiska 167 pułku piechoty były ufortyfikowane oraz osłonięte zasiekami z drutu kolczastego. Podczas gdy sowieckie oddziały ruszyły do ataku, Polacy musieli bronić się z determinacją.
Początkowo ataki sowieckie były intensywne i brutalne. Po trzech godzinach walk oddziały polskie przeszły do działań opóźniających w kierunku Filipowa. Mimo trudności oraz strat wśród dowództwa – wielu oficerów zostało rannych lub zginęło – Polacy nie ustępowali, kontratakując w miarę możliwości.
Filipowo zostało ostatecznie zajęte przez sowieckie siły, co wymusiło na Polakach decyzję o odwrocie. Dowódca pułku wydał rozkaz wycofania się w kierunku Mniuty, jednakże strata żołnierzy była znaczna.
Bilans walk
Bitwa pod Filipowem zakończyła się dla Polaków dużymi stratami zarówno ludzkimi, jak i sprzętowymi. Pomimo tego, że pułk skutecznie opóźniał marsz sowieckiej 16 Dywizji Strzelców przez siedemnaście godzin walki, stracił około 60% swojego stanu osobowego oraz znaczną część wyposażenia bojowego.
Sowieccy żołnierze również ponieśli straty, jednakże ich dokładne liczby pozostają nieznane. W rezultacie bitwy Polacy zostali zmuszeni do dalszej defensywy na innych odcinkach frontu, co wpłynęło na dalszy przebieg wojny.
Zakończenie
Bitwa pod Filipowem jest przykładem heroizmu oraz determinacji polskich żołnierzy w obliczu przeważających sił wroga. Pomimo że zakończyła się porażką dla Wojska Polskiego, pokazała zdolność do walki oraz poświęcenie jednostek biorących udział w tym konflikcie. Przyszłe pokolenia będą pamiętać tę bitwę jako istotny element historii wojny polsko-bolszewickiej i symbol oporu wobec agresji ze strony Armii Czerwonej.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).