Wstęp
Dąb Baublis to niezwykle istotny symbol kulturowy, który od wieków fascynuje badaczy, poetów oraz miłośników historii. Ten około 1000-letni dąb, znany z literatury polskiej dzięki Adamowi Mickiewiczowi, jest nie tylko pomnikiem natury, ale także świadkiem dziejów Żmudzi, regionu o bogatej tradycji i kulturze. Historia Baublisa to opowieść o szacunku dla przyrody, pogańskich wierzeniach oraz o wpływie, jaki miał na lokalną społeczność i literaturę. W niniejszym artykule przyjrzymy się historii dębu Baublis, jego znaczeniu w literaturze oraz współczesnym losom tego niezwykłego drzewa.
Historia dębu Baublis
Baublis, rosnący w Bordziach na Żmudzi, był przez wieki czczony jako świętość. W encyklopedii staropolskiej z 1900 roku możemy przeczytać, że Adam Mickiewicz w swoich notatkach autorskich do „Pana Tadeusza” wspominał o tym dębie jako o drzewie otoczonym czcią w czasach pogańskich. Dąb ten charakteryzował się obwodem pnia wynoszącym 12,5 metra i rósł na górze Wiśniowej, w majątku Dionizego Paszkiewicza.
Wielka próchnowatość u podstawy pnia sprawiała, że wnętrze Baublisa było puste. Kiedy drzewo zaczęło usychać, Paszkiewicz postanowił je ściąć i podzielić na trzy części. Największą część przetoczył w pobliże swojego domu, gdzie stworzył altankę, której ściany ozdobił oknami i drzwiami. W altance założył małe muzeum, w którym przechowywał swoje zbiory naukowe oraz biblioteki.
W 1813 roku Paszkiewicz podarował inną część pnia biskupowi żmudzkiemu Józefowi Arnulfowi Giedroyciowi, który ustawił ją w swoim majątku w Nowotrzebach. Ta część również przetrwała do dziś. Piękno oraz historia Baublisa wzbudzały zainteresowanie zarówno mieszkańców Żmudzi, jak i turystów.
Paszkiewicz i jego muzeum
Dionizy Paszkiewicz odegrał kluczową rolę w popularyzacji dębu Baublis i jego historii. W 1812 roku osobiście napisał na drzwiach altanki tekst po polsku, który przetrwał do dzisiaj. Choć po renowacji w latach 20. XX wieku napis stał się trudny do odczytania, jego obecność świadczy o pasji i zaangażowaniu Paszkiewicza w tworzenie muzeum.
W 1818 roku muzeum Paszkiewicza zostało wyśmiane przez wileńskie Towarzystwo Szubrawców, jednak zainteresowanie nim rosło. Sam Paszkiewicz postanowił opisać swoje mikromuzeum oraz historię Baublisa w artykule opublikowanym w „Dzienniku Warszawskim” w 1826 roku. W pobliżu pnia Baublisa stanął także wydrążony pień innego dębu, znany jako „Brat Baublisa”, a z najmniejszej części pnia stworzono kapliczkę.
Dziedzictwo kulturowe
Po śmierci Dionizego Paszkiewicza w 1830 roku część zbiorów zgodnie z jego wolą została przekazana Uniwersytetowi Wileńskiemu. Niestety wiele z nich zaginęło podczas I wojny światowej. W 1924 roku ocalałe fragmenty zbiorów zostały przekazane do muzeum seminarium nauczycielskiego w Taurogach, a po II wojnie światowej trafiły do muzeum w pobliskich Szawlach.
Pomniki upamiętniające Baublisa oraz Dionizego Paszkiewicza powstały w 1930 roku z okazji setnej rocznicy śmierci pisarza. Miejsce to stało się nie tylko punktem turystycznym, ale także symbolem pamięci o lokalnej historii i kulturze. Dąb Baublis oraz jego „brat” zachowały się do dzisiejszych czasów i są chronione jako pomniki przyrody.
Baublis w literaturze polskiej
Dąb Baublis znalazł swoje miejsce nie tylko w lokalnej tradycji, ale również w polskiej literaturze. Adam Mickiewicz wspomniał o nim w IV księdze „Pana Tadeusza”, gdzie oddał hołd drzewom ojczystym oraz ich majestatycznej obecności:
„Drzewa moje ojczyste! Jeśli Niebo zdarzy,
Bym wrócił was oglądać, przyjaciele starzy,
Czyli was znajdę jeszcze? czy dotąd żyjecie?
Wy, koło których niegdyś pełzałem jak dziecię;
Czy żyje wielki Baublis…”
Poezja Mickiewicza ukazuje głęboki związek człowieka z naturą oraz szacunek dla tradycji. Oprócz niego o dębie Baublis pisali także inni poeci i badacze, tacy jak Antoni Edward Odyniec czy Juliusz Słowacki.
Współczesne losy Baublisa
Dąb Baublis uzyskał status pomnika kultury litewskiej i od 1993 roku jest wpisany do litewskiego rejestru zabytków. W 2010 roku Prezydent Republiki Litewskiej zatwierdził herb wsi Bijotai, którego emblematu zdobi pień Baublisa przykryty gontem. To pokazuje znaczenie tego drzewa nie tylko dla lokalnej społeczności, ale również dla całej Litwy.
W ciągu lat Baublis stał się miejscem pielgrzymek dla turystów oraz miłośników natury. Działania konserwatorskie oraz renowacyjne mają na celu ochronę tego wyjątkowego pomnika przyrody oraz zachowanie go dla przyszłych pokoleń. Muzeum założone przez Paszkiewicza nadal funkcjonuje jako ważny punkt na mapie kulturowej Żmudzi.
Zakończenie
Dąb Baublis to nie tylko niesamowite dr
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).