Wstęp
Gabriel Bonvalot, urodzony 13 lipca 1853 roku w Épagne, był francuskim orientalista, podróżnikiem, pisarzem oraz politykiem. Jego życie i działalność przypadały na przełom XIX i XX wieku, a jego wyprawy do Azji Środkowej oraz Afryki Północnej przyczyniły się do rozwoju wiedzy o tych regionach. Bonvalot był nie tylko badaczem, ale również osobą zaangażowaną w propagowanie francuskiej ekspansji kolonialnej, co miało istotny wpływ na jego działalność publiczną. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej jego podróżom, działalności politycznej oraz życiu prywatnemu.
Podróże azjatyckie
Wyprawa 1880–1882
Pierwsza wyprawa Bonvalota do Azji Środkowej odbyła się w latach 1880-1882. Towarzyszył mu Guillaume Capus, doktor przyrodoznawstwa oraz etnologii. Ekspedycja została dofinansowana przez francuskie ministerstwo edukacji publicznej. Trasa ich podróży prowadziła od Semipałatyńska w Kazachstanie do Taszkentu w Uzbekistanie, gdzie zaczęli eksplorować górny bieg rzeki Syr-Darii. Następnie odwiedzili Samarkandę oraz Bucharę, a ich powrót odbył się przez Chiwy. Książka opisująca tę wyprawę, zatytułowana „De Moscou en Bactriane”, ukazała się w Paryżu w 1884 roku i stanowiła ważny dokument dla badań nad tym regionem.
Wyprawa 1885–1886
Druga wyprawa Bonvalota i Capusa miała miejsce w latach 1885-1886 i również została finansowana przez rząd francuski. Do grupy dołączył malarz Albert Pépin, który dostarczył ilustracji do relacji z tej podróży. Ekspedycja rozpoczęła się w Batumi i prowadziła przez Tyflis do Lenkoranu, a następnie do Teheranu i Merwu. Po trudnych perypetiach związanych z próbą przejścia przez Amu Darię i spotkaniem z Afgańczykami, Bonvalot i jego towarzysze musieli wrócić do Samarkandy. Mimo to, udało im się dotrzeć do Chitralu po trudnej przeprawie przez Góry Ałtajskie i Pamir. Po powrocie do Francji Bonvalot otrzymał nagrodę Prix Marcelin Guérin za książkę opisującą tę wyprawę.
Wyprawa 1889–1890
Trzecia wyprawa Bonvalota miała miejsce w latach 1889-1890, kiedy to wyruszył z księciem Henrykiem Orleańskim. Ekspedycja miała na celu przejechanie całej Azji Środkowej aż po Wietnam. Po dotarciu do Sinciangu i przekroczeniu Tienszan, Bonvalot stał się jednym z pierwszych Europejczyków, którzy dotarli na Płaskowyż Tybetański. Ich podróż zakończyła się sukcesem – dotarli do Hanoi, gdzie spełniony został plan ich wyprawy. Książka opisująca tę podróż „De Paris au Tonkin à travers le Tibet inconnu” została wydana w 1892 roku i zdobyła uznanie Akademii Francuskiej.
Podróże do Afryki i działalność polityczna
Oprócz podróży do Azji Bonvalot odbył także krótszą ekspedycję do Algierii w 1893 roku, gdzie zbliżył się do ruchu nacjonalistycznego. Po powrocie do Francji założył Comité Dupleix, które zajmowało się propagowaniem informacji o koloniach oraz planami ich rozwoju. W 1897 roku Bonvalot odbył misję polityczną do Abisynii, mając na celu przygotowanie terenu dla przyszłych badań francuskich oraz rozwiązywanie konfliktów między mocarstwami kolonialnymi o Faszodę.
W 1898 roku Bonvalot założył pismo „La France de demain”, którym kierował jako redaktor naczelny aż do 1904 roku. Jego zaangażowanie polityczne zaowocowało wyborem na deputowanego departamentu Sekwany w latach 1902-1906 jako członka prawicowego ugrupowania Groupe Républicain Nationaliste. Po zakończeniu kadencji Bonvalot kontynuował swoje działania jako burmistrz Brienne-le-Château od 1912 do 1920 roku.
Życie prywatne
Gabriel Bonvalot pochodził z rodziny o tradycjach patriotycznych; jego rodzicami byli Pierre Bonvalot oraz Félicie Desjardins. W lipcu 1895 roku ożenił się z Jeanne Lucie Elisabeth Alix Ollier, córką znanego chirurga Louis Léopolda Olliera. Po zakończeniu swojej kariery politycznej Bonvalot osiedlił się na stałe w Paryżu, gdzie zmarł 9 grudnia 1933 roku.
Odznaczenia i uznanie
Dzięki swoim osiągnięciom Gabriel Bonvalot był wielokrotnie odznaczany. Otrzymał Médaille d’or pour voyages d’étude od Société de Géographie w 1888 roku oraz Grande médaille d’or des explorations et voyages de découverte tego samego roku. W 1891 roku został kawalerem Orderu Narodowego Legii Honorowej, a w 1897 roku awansował na oficera tego orderu. Jego wkład w badania geograficzne oraz literackie był doceniany zarówno we Francji, jak i poza jej granicami.
Zakończenie
Gabriel Bonvalot pozostaje postacią niezwykle interesującą w historii francuskiego podróżnictwa oraz orientalistyki. Jego liczne wyprawy po Azji Środkowej i Afryce Północnej nie tylko wzbogaciły wiedzę o tych regionach, ale także wpisały się w szerszy kontekst francuskiej ekspansji kolonialnej XIX wieku. Jako pisarz i działacz polityczny miał znaczący wpływ na propagowanie idei kolonialnych we Francji. Jego prace są nadal analizowane przez badaczy zajmujących się historią podróży oraz kolonializmu.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).