Wstęp
Marian Kamil Dziewanowski to postać, która na trwałe wpisała się w historię Polski oraz amerykańskiej nauki. Urodził się 19 maja 1913 roku w Żytomierzu, a zmarł 18 lutego 2005 roku w Milwaukee w Stanach Zjednoczonych. Był nie tylko wybitnym historykiem i sowietologiem, ale także pisarzem i dziennikarzem. Jako oficer rezerwy kawalerii Wojska Polskiego, Dziewanowski przeszedł przez burzliwe czasy II wojny światowej, a jego życie zawodowe związane było z akademickimi instytucjami w Stanach Zjednoczonych. W artykule przyjrzymy się jego młodości, doświadczeniom wojennym, emigracji oraz działalności naukowo-publicystycznej.
Lata młodości
Marian Kamil Dziewanowski urodził się w rodzinie ziemiańskiej, co miało wpływ na jego późniejsze zainteresowania związane z historią i polityką. Wcześnie doświadczył burzliwych wydarzeń rewolucji 1917 roku oraz okupacji niemieckiej, które na zawsze zmieniły oblicze Ukrainy. Po wkroczeniu Wojska Polskiego do Żytomierza w 1920 roku, jego rodzina ewakuowała się do Warszawy. W stolicy Polski Dziewanowski kształcił się w prestiżowych szkołach, takich jak Gimnazjum Księży Pijarów oraz Liceum Krzemienieckie. W 1932 roku rozpoczął naukę w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, co zaowocowało mianowaniem go podporucznikiem w 1935 roku.
Podczas studiów na Uniwersytecie Warszawskim Dziewanowski aktywnie uczestniczył w życiu akademickim, zostając członkiem korporacji akademickiej Arkonia. Jego pasja do historii i polityki rozwijała się równolegle z rosnącą sytuacją międzynarodową, co skłoniło go do pracy jako korespondent Polskiej Agencji Telegraficznej w Berlinie. Obserwując przygotowania Hitlera do wojny, Dziewanowski stał się świadkiem wydarzeń, które zmieniały bieg historii Europy.
Lata II wojny światowej
Po wybuchu II wojny światowej Dziewanowski walczył jako żołnierz 3 pułku szwoleżerów. Po agresji niemieckiej we wrześniu 1939 roku oraz inwazji radzieckiej 17 września tego samego roku, Dziewanowski znalazł się w trudnej sytuacji. Po pewnym czasie dostał się do niewoli radzieckiej, jednak dzięki znajomości rosyjskiego udało mu się uciec. Jego droga prowadziła przez Łotwę i Szwecję do Francji, skąd później ewakuował się do Anglii na pokładzie MS „Batory.”
W Wielkiej Brytanii Dziewanowski zyskał uznanie jako tłumacz-instruktor w Instytucie Spadochroniarstwa i Sabotażu, gdzie szkolił cichociemnych. Poznał tam swoją przyszłą żonę Adę, która również uciekła przed wojną do Londynu. Ich wspólne życie rozpoczęło się w burzliwych czasach, kiedy to każdy z nich miał swoje doświadczenia związane z wojną i jej konsekwencjami.
Emigracja i działalność akademicka
Po zakończeniu II wojny światowej Dziewanowski zdecydował się pozostać na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Jego dalsza edukacja i kariera akademicka nabrały tempa po zapisaniu się na Uniwersytet Harvarda, gdzie uzyskał doktorat z historii – był to pierwszy po wojnie przewód doktorski dotyczący historii Rosji oraz Europy Wschodniej. Obywatelstwo amerykańskie uzyskał w 1953 roku.
Pracował jako wykładowca na Boston College i Boston University aż do 1978 roku. Jego praca naukowa koncentrowała się na historii Polski oraz krajów Europy Wschodniej. W 1979 roku związał się z Uniwersytetem Stanu Wisconsin w Milwaukee jako profesor historii Polski. Współpraca ta przyniosła znaczące rezultaty dla polonijnej społeczności oraz rozwoju kierunków studiów dotyczących języka polskiego i historii Polski.
Działalność naukowo-publicystyczna
Dorobek naukowy Mariana Kamil Dziewanowskiego jest imponujący. Napisał wiele prac dotyczących historii Rosji oraz Polski, między innymi „A History of Soviet Russia”, „The Communist Party of Poland” czy „Poland in the 20th Century”. Jego publikacje były nie tylko ważne dla nauki, ale także przyczyniły się do lepszego zrozumienia polskiej historii przez zagranicznych czytelników.
W jego dorobku znajduje się również szereg książek poświęconych różnym aspektom historii Polski i Europy Wschodniej, takich jak „War at Any Price: World War II in Europe” oraz „Aleksander I: Car Rosji Król Polski”. Prace Dziewanowskiego były szeroko cytowane i doceniane zarówno w Polsce, jak i za granicą.
Zakończenie
Marian Kamil Dziewanowski to postać niezwykle ważna dla polskiej historiografii oraz kultury emigracyjnej. Jego życie to historia pełna wyzwań, które stawiała przed nim rzeczywistość historyczna XX wieku. Dzięki swojej pracy naukowej oraz publicystycznej przyczynił się do popularyzacji wiedzy o Polsce oraz Europie Wschodniej wśród zagranicznych odbiorców. Poświęcił życie badaniom historycznym, a jego prace pozostają cennym źródłem informacji dla przyszłych pokoleń badaczy i pasjonatów historii.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).